HỆ THỐNG CÔNG TRÌNH DỊCH VỤ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP - BỘ MÔN KIẾN TRÚC CÔNG NGHIỆP - ĐẠI HỌC XÂY DỰNG

Ngày 19/12/2018
Mô hình mỗi làng một sản phẩm của Nhật Bản.
25/08/2015

Phong trào “mỗi làng một sản phẩm” ở tỉnh Oita của Nhật Bản đã thực sự thu hút được sự quan tâm, học hỏi và phát triển ở nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Thái Lan, Trung Quốc, Cam puchia, Indonesia…Đây là một điển hình về mô hình phát triển nông thôn của Nhật Bản.
 

Từ OVOP...
Là một tỉnh nằm ở phía Tây Nam Nhật Bản, Oita cách thủ đô Tokyo khoảng 500 km. Cuối những năm 70, khi Nhật Bản đã cơ bản thực hiện xong công cuộc Công nghiệp hóa đất nước, các ngành công nghiệp đã được hình thành và phát triển ở khu vực thành phố tạo nên sự thu hút mạnh mẽ về lao động từ các vùng nông thôn, trong đó có Oita. Thế hệ trẻ sau khi tốt nghiệp các trường đại học, cao đẳng, dạy nghề đều không muốn trở về vùng nông thôn nơi họ đã được sinh ra và lớn lên mà muốn ở lại các thành phố và trung tâm công nghiệp. Điều này đã dẫn đến tình trạng hoang tàn và giảm dân số nghiêm trọng ở vùng nông thôn nói chung và Oita nói riêng – hầu như chỉ còn người già và con trẻ ở những khu vực này.

Đứng trước tình hình đó, ngay sau khi được bổ nhiệm làm người đứng đầu tỉnh Oita năm 1979, GS Morihiko Hiramatsu đã đề xuất một loạt sáng kiến để khôi phục lại kinh tế của Oita, trong đó có phong trào “Mỗi làng một sản phẩm” (One village, One product - OVOP) đem lại thành công lớn cho sự phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh và sau đó lan ra toàn đất nước Nhật Bản. Từ một tỉnh nghèo, Oita được gần như cả thế giới biết đến nhờ các nông sản tuyệt hảo như nấm hương khô, chanh kabosu, rượu shouchu, lúa mạch, ngựa seiki…

Điểm cốt lõi của OVOP là mỗi làng phải chọn cho mình một sản phẩm đặc biệt nổi trội, có tính cạnh tranh nhất mà địa phương khác không có. Chính quyền sẽ hỗ trợ về chính sách, kỹ thuật, vốn và thị trường nhằm mang lại giá trị gia tăng cao nhất. Đối tượng khách hàng mục tiêu là du khách.
 
Trên thực tế mỗi địa phương đều có nét văn hóa riêng, do vậy, tạo ra những sản phẩm đặc trưng dựa trên giá trị văn hóa đó và du khách khi tới bất cứ một địa phương nào đều luôn mong chờ được thưởng thức, chiêm ngưỡng những gì độc đáo của địa phương đó.
 
Một nguyên tắc căn bản của OVOP là phát triển nguồn nhân lực. Ở tỉnh Oita, người ta xây dựng 6 trường học để dạy nông dân cách làm ăn. Việc đào tạo này vừa quan tâm đến phổ biến kiến thức, kỹ năng; vừa nuôi dưỡng sự sáng tạo, cùng với tinh thần, đạo đức kinh doanh, trên cơ sở duy trì giá trị văn hóa truyền thống. Trong 20 năm kể từ năm 1979-1999, phong trào mỗi làng một sản phẩm đã tạo ra được 329 sản phẩm với tổng doanh thu là 141 tỷ yên/năm (trên 1.1 tỷ USD hay 19.000 tỷ đồng Việt Nam).

Theo ngài Tadashi Ando, Giám đốc điều hành của “Ủy ban xúc tiến phát triển quốc tế của phong trào mỗi làng một sản phẩm” tỉnh Oita, có 3 nguyên tắc cơ bản để phát triển phong trào, đó là: thứ nhất: Hành động địa phương nhưng suy nghĩ toàn cầu; thứ hai: tự tin và sáng tạo và cuối cùng là phát triển nguồn nhân lực. Mỗi địa phương, tùy theo điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của mình lựa chọn ra những sản phẩm độc đáo, mang đậm nét đặc trưng của địa phương để phát triển.
 
Việc tìm kiếm thị trường cho các sản phẩm có lẽ là một vấn đề luôn được quan tâm nhất, dù ở Nhật Bản hay Việt Nam của chúng ta. Với phong trào mỗi làng một sản phẩm ở Oita, đã có rất nhiều sáng kiến bán hàng được áp dụng. Kênh phân phối chính của OVOP Nhật Bản là các siêu thị. Khu mua sắm Tokiwa, một trong số các chuỗi siêu thị lớn của Nhật Bản. Tại đây các sản phẩm của phong trào mỗi làng một sản phẩm của Hợp tác xã nông nghiệp Oyama đã được trưng bày riêng một khu vực gọi là “Konohana Garten” và bán với hình thức các hợp tác xã đưa hàng đến giao cho siêu thị hàng ngày. Với các mặt hàng tươi sống (như rau chẳng hạn), nếu không bán hết và chất lượng có sự suy giảm sẽ được các Hợp tác xã thu lại trong những lần đến giao hàng tiếp theo.

Chúng ta dễ nhận ra vô số các sản phẩm rất thiết thực cho cuộc sống hàng ngày ở đây, từ nhành hoa, bó rau, cây nấm…. đến các sản phẩm đã được chế biến như các loại rượu, nước ép trái cây, cá philê…Nét đầu tiên chúng ta có thể nhận ra như một yếu tố thành công của việc tiếp thị các sản phẩm của phong trào chính là yếu tố chất lượng. Yếu tố này không chỉ thể hiện ở bản thân chất lượng của hàng hóa được kết tinh ở công nghệ chế biến và bảo quản đã được giám định kỹ lưỡng bởi các cơ quan chức năng cũng như bởi ý thức sản xuất hàng hóa chất lượng cao trong hành vi của người Nhật Bản mà còn thể hiện rất rõ ở nghệ thuật bao bì, đóng gói, luôn bắt mắt và thuận tiện cho việc vận chuyển, sử dụng của người tiêu dùng.
 
Phương thức bán hàng cũng rất ấn tượng – Ban lãnh đạo các hợp tác xã Oyama thay thay mặt các thành viên của mình để tìm kiếm thị trường, tổ chức giao hàng đến các điểm tiêu thụ. Trong trường hợp bán hàng tại “Konohana Garten” này, giá bán do HTX quyết định, trong cơ cấu giá bán đó HTX trả siêu thị 8% về chi phí thuê địa điểm, bán hàng…, hợp tác xã hưởng 12% chi phí giao nhận, tìm kiếm thị trường, còn lại 80% trả lại người sản xuất. Người phụ trách siêu thị nói: Chúng tôi chỉ thu 8%, thực tế không thể đủ trang trải chi phí thuê mặt bằng và chi phí bán hàng, tuy nhiên nhờ uy tín về chất lượng của các sản phẩm trong phong trào mỗi làng một sản phẩm, khách hàng đến với siêu thị chúng tôi nhiều hơn và ngoài việc mua các sản phẩm của phong trào, khách cũng mua các mặt hàng khác của chúng tôi nhiều hơn.

Không chỉ trưng bày bán hàng tại Tokiwa, hợp tác xã nông nghiệp Oyama còn mở một nhà hàng Konohana Garten ngay tại siêu thị này để chế biến những món ăn của phong trào phục vụ khách hàng. Việc bán hàng còn được tiến hành có tổ chức rất tốt thông qua hệ thống 16 trạm dừng chân bên đường ở tỉnh Oita (mô hình này đang bắt đầu được triển khai thí điểm tại Việt Nam do JICA tài trợ) và 52 cửa hàng bán sản phẩm ngay tại địa phương.
 
Có thể nói, để tạo ra các sản phẩm chất lượng đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng của người Nhật Bản không phải là chuyện đơn giản, chính vì vậy, song hành với việc phát triển mỗi làng một nghề chính là việc phát triển các trung tâm nghiên cứu và đào tạo trên địa bàn tỉnh. Trung tâm nghiên cứu và đào tạo hàng tre thủ công của tỉnh Oita. Trung tâm có 2 nhiệm vụ chính, thứ nhất là nghiên cứu các công nghệ sản xuất, bảo quản…nhằm tạo ra các sản phẩm có hàm lượng chất xám cao như vải tre, than tre, các loại tre vuông, tre màu tự nhiên…đồng thời, với chức năng thứ 2, Trung tâm sẽ tiến hành đào tạo đội ngũ nghệ nhân và người thợ thủ công của Nhật Bản áp dụng các công nghệ đã được nghiên cứu vào sản xuất thực tế
 
Không như nhiều mô hình đào tạo ở các quốc gia khác, Trung tâm nghiên cứu và đào tạo hàng tre thủ công của Oita không tiến hành đào tạo cho mọi loại mặt hàng tre mà chỉ tiến hành đào tạo kỹ thuật sản xuất các mặt hàng tre thực sự là sản phẩm truyền thống gắn liền với lịch sử và văn hóa lâu đời của địa phương, đồng thời có những điều chỉnh cần thiết để phù hợp với nhu cầu hiện tại của khách hàng. Chúng ta có thể thấy ở đây các giỏ hoa, khay đựng chè, giá để khăn…đã từng tồn tại từ thời kỳ Muromachi trong lịch sử của Nhật Bản. Các học viên được đào tạo tập trung rất kỹ lưỡng để hoàn thành từng loại sản phẩm từ những công đoạn đầu tiên như lựa chọn nguyên liệu, xử lý và pha chế nguyên liệu, các kỹ thuật đan như wakoami, maruami, yokoami, hiraami và ajiroami, kỹ thuật nhuộm, sơn mài, hoàn thiện…Mỗi khóa học như vậy thường được tổ chức trong 1 năm với kinh phí do chính quyền tỉnh hỗ trợ.
 
Các chuyên gia đào tạo tại Trung tâm nói rằng, nguồn tài nguyên của bất kỳ quốc gia nào, bất kỳ địa phương nào cũng có hạn, vì vậy nhiệm vụ của chúng ta là sử dụng nguồn tài nguyên đó một cách hiệu quả nhất để đem lại những giá trị tốt nhất cho cuộc sống. Họ cho rằng, trước sức ép của các mặt hàng đan lát giá rẻ đến từ các nước như Trung Quốc, Việt Nam, Indonesia…cách duy nhất để hàng đan lát Nhật Bản tồn tại và giữ được bản sắc văn hóa chính là sự kết tinh các giá trị văn hóa trong từng sản phẩm, là việc phát huy tính sáng tạo của người thợ thủ công để sản xuất ra các mặt hàng độc đáo và có giá trị kinh tế cao.
...đến “mỗi làng một nghề”
 
Với sự giúp đỡ của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (Jica), Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã nghiên cứu, xây dựng phong trào “Mỗi làng một nghề” ở Việt Nam trên nền tảng OVOP. Từ những làng nghề đó, một phần lịch sử và văn hóa của địa phương được gìn giữ và lưu truyền. Hiện có nhiều địa phương phát triển mô hình “mỗi làng một nghề” trên cơ sở nguồn lực sẵn có và duy trì các giá trị văn hóa của mình. Có thể kể: làng gốm Đông Triều (Quảng Ninh), làng tạc tượng Bảo Hà (Hải Phòng), làng mộc Đồng Kỵ (Bắc Ninh), mì Chũ Minh Anh (Bắc Giang), chiếu Nga Sơn (Thanh Hóa), rượu Bàu Đá (Bình Định)…
 
Cho tới nay, mỗi làng một nghề đã mang lại lợi ích cho nông dân một số vùng, nhưng thực sự chưa mang tính hệ thống và cũng chưa đảm bảo cho cộng đồng phát triển bền vững, thể hiện qua một số mặt sau: Chưa đạt tới giá trị cốt lõi “văn hóa địa phương, giá trị toàn cầu” như mô hình OVOP nguyên bản; chưa khai thác tốt thị trường trong nước và xuất khẩu; sản xuất mang tính tự phát, quy mô nhỏ; công tác đào tạo, truyền nghề chưa được chú trọng đúng mức…

Dichvusxnn.vn
Nguồn
http://tapchicongthuong.vn/mo-hinh-moi-lang-mot-san-pham-cua-nhat-ban-phien-ban-nao-cho-viet-nam--20130517094040591p77c6.htm
http://hrpc.com.vn/vn/tham-quan-mo-hinh-moi-lang-mot-san-pham-cua-nhat-ban_116.html

Liên kết website