HỆ THỐNG CÔNG TRÌNH DỊCH VỤ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP - BỘ MÔN KIẾN TRÚC CÔNG NGHIỆP - ĐẠI HỌC XÂY DỰNG

Ngày 15/12/2017
Kỳ họp thứ 2, QH Khóa XIV: Gắn chặt xây dựng nông thôn mới với tái cơ cấu nông nghiệp
04/11/2016
Ngày 4/11/2016, dưới sự điều khiển của Phó Chủ tịch QH Phùng Quốc Hiển, QH đã thảo luận ở hội trường về việc thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (giai đoạn 2010-2015) gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp. 


Ảnh minh họa

 
Vẫn còn tình trạng huy động quá sức dân

Báo cáo của UBTVQH về việc thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (giai đoạn 2010 - 2015) gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp do Ủy viên UBTVQH, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Hồng Thanh trình bày cho biết: Việc thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới đã đạt những kết quả quan trọng. Diện mạo nông thôn có nhiều thay đổi, nhất là hệ thống giao thông nông thôn, kết cấu hạ tầng xã hội; mô hình sản xuất tập trung bước đầu được hình thành, thu nhập và đời sống vật chất, tinh thần của người dân được cải thiện, nhận thức của người dân được thay đổi, phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong xây dựng nông thôn mới. Từ chỗ còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào đầu tư của Nhà nước, người dân đã chủ động tham gia tích cực vào xây dựng nông thôn mới. Cơ chế trao quyền tự quyết cho cộng đồng thôn, xã đã phát huy sự năng động, sáng tạo của các địa phương… Xây dựng nông thôn mới đã trở thành phong trào sôi động rộng khắp cả nước.
 
Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp được ban hành khi Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đang triển khai thực hiện. Tái cơ cấu ngành nông nghiệp đã góp phần nâng cao thu nhập, chuyển dịch cơ cấu lao động nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới bền vững. Qua khảo sát cho thấy, những xã đạt chuẩn nông thôn mới là những xã biết phát huy thế mạnh, có bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế; việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi trong xây dựng nông thôn mới đã gắn kết với tái cơ cấu nông nghiệp tại địa bàn.
Bên cạnh những kết quả đạt được, Báo cáo của UBTVQH cũng chỉ rõ, Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới được ban hành từ tháng 4.2009 và Quyết định về phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới của Thủ tướng Chính phủ được ban hành từ tháng 6.2010, nhưng các văn bản hướng dẫn của các bộ, ngành để triển khai thực hiện còn chậm, thiếu đồng bộ, một số văn bản hướng dẫn đến nay vẫn chưa được ban hành. Nguồn vốn từ ngân sách nhà nước và huy động nguồn lực xã hội cho Chương trình còn thấp so với yêu cầu, chưa bảo đảm theo quy định.
Qua giám sát cũng cho thấy, việc triển khai Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới còn nhiều bất cập, hạn chế. Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp mới ban hành được hơn 2 năm, nội dung liên quan đến xây dựng nông thôn mới chủ yếu mang tính định hướng, do vậy, việc triển khai có hiệu quả hay không phụ thuộc vào từng địa phương. Trong khi đó, nhiều địa phương còn chậm trễ trong xây dựng Đề án và kế hoạch triển khai thực hiện, việc triển khai Chương trình dường như độc lập với Đề án. Khi xây dựng nông thôn mới, phát triển sản xuất chưa gắn kết chặt chẽ với tái cơ cấu nông nghiệp. Công tác quy hoạch sản xuất, tái cơ cấu ngành nông nghiệp chưa gắn với việc ứng phó tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng, xâm nhập mặn, hạn hán, khan hiếm nước; chưa tận dụng hết hiệu quả từ việc phát triển hạ tầng gắn với vùng liên kết sản xuất. Một số địa phương mới chủ yếu tập trung vào đầu tư kết cấu hạ tầng, mà chưa coi trọng phát triển sản xuất, chưa coi tái cơ cấu sản xuất là yếu tố then chốt để chuyển dịch kinh tế nông thôn, tạo ra đột phá về năng suất, chất lượng, năng lực cạnh tranh của sản phẩm, qua đó, nâng cao đời sống, thu nhập người dân và phát triển bền vững. Việc phát triển các thương hiệu hàng hóa nông sản triển khai còn chậm và nhiều hạn chế.
Đánh giá về kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, đa số ĐBQH đều khẳng định, Chương trình nhận được sự đồng thuận và ủng hộ cao của người dân và xã hội, tạo bước đột phá đáng kể, làm  thay đổi bộ mặt nông thôn. Đời sống người dân nông thôn có nhiều cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể. Tuy nhiên, theo ĐB Nguyễn Ngọc Phương (Quảng Bình), bên cạnh những tác động tích cực, việc triển khai Chương trình còn có bất cập. Đó là, nguồn lực đầu tư cho chương trình chưa đáp ứng yêu cầu bức thiết của các địa phương và chưa tính đến đặc thù của từng vùng miền, dẫn đến tình trạng chậm thực hiện. Một số tiêu chí đưa ra còn bất hợp lý, gây lãng phí nguồn lực, như tiêu chí về chợ, trung tâm bưu điện… Thực tế cho thấy, không ít chợ xây xong nhưng để lãng phí, không sử dụng, trong khi đó lại thiếu tiền đầu tư cho hạ tầng cũng như các thiết chế văn hóa: trường học, trạm y tế, nhà văn hóa ở từng thôn bản. Nếu trong xây dựng nông thôn mới không quan tâm đúng mức đến yếu tố văn hóa là lệch mục tiêu, ĐB Nguyễn Ngọc Phương nhấn mạnh.
Cũng theo ĐB Nguyễn Ngọc Phương, tư duy sản xuất của người dân theo hướng sản xuất hàng hóa chưa mạnh, sản xuất tự cung tự cấp, chưa chú trọng phát triển hàng hóa và chưa chú ý đến tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Đặc biệt, thực tế xây dựng nông thôn mới cho thấy, có tình trạng nhiều xã chạy theo thành tích, huy động quá sức dân, thậm chí huy động cả hộ nghèo, hộ chính sách và người cao tuổi… đóng góp xây dựng nông thôn mới. Báo cáo kết quả giám sát còn cho thấy, hiện có 53/63 tỉnh, thành có nợ về xây dựng nông thôn mới, chủ yếu là nợ xây dựng cơ bản.
Chỉ ra những mặt hạn chế trong xây dựng nông thôn mới như tình trạng phô trương, chạy theo chủ nghĩa phong trào, nặng tính hình thức..., ĐB Nguyễn Tuấn Anh (Bình Phước) cho rằng, không thể phủ nhận tính đúng đắn của Chương trình trong việc làm thay đổi bộ mặt nông thôn, nhưng không thể không đặt vấn đề về mức độ tương xứng giữa kết quả đạt được với chi phí bỏ ra cũng như không thể phớt lờ những hệ lụy nghiêm trọng, lâu dài mà nhiều xã, nhiều gia đình nông thôn, đặc biệt là những gia đình nghèo đang phải gánh chịu từ việc thực hiện Chương trình. ĐB Nguyễn Tuấn Anh đề nghị, cần điều tra, công bố đầy đủ tình trạng nợ xây dựng nông thôn mới của các xã cũng như số hộ nông dân bị huy động quá sức, bị lâm vào tình trạng khó khăn; có đánh giá cụ thể về việc chi tiêu ngân sách cho Chương trình này cũng như tác động của nó đến tình trạng ngân sách chung.
 
Không có doanh nghiệp dẫn dắt khó phát triển nông nghiệp

Nêu ra những điểm nghẽn trong tái cơ cấu nông nghiệp, ĐB Võ Kim Cự (Hà Tĩnh) phân tích: Tiêu thụ là mệnh lệnh của sản xuất, nhưng chưa được tận dụng cao. Trong khi đó, hình thái tổ chức sản xuất đang còn manh mún, tự cung tự cấp, thậm chí là siêu nhỏ. Hiện chỉ có 1% doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Điều này đồng nghĩa, nông dân sẽ thiếu người lo giống, công nghệ, tiêu thụ sản phẩm… Đồng tình cao với tiêu chí thứ 13 mà Chính phủ đề ra - phải có hợp tác xã kiểu mới gắn với chuỗi giá trị hàng hóa, ĐB Võ Kim Cự đề nghị, cần kiên trì với sự ra đời, phát triển của các tổ hợp tác, hợp tác xã, liên hợp tác xã, có như vậy mới phát triển thành các doanh nghiệp và tổng công ty theo Nghị quyết 35 của Chính phủ, đó là phát triển được con số hàng triệu doanh nghiệp trong thời gian gần nhất.
Đề khắc phục những hạn chế trong xây dựng nông thôn mới gắn với tái cơ cấu nông nghiệp, ĐB Võ Kim Cự đề nghị, cần quy hoạch và điều chỉnh quy hoạch sản phẩm nông nghiệp theo vùng và liên vùng để có những vùng nguyên liệu chế biến sâu và hạ tầng dùng chung. Đồng thời đầu tư công nghệ cao đối với những sản phẩm chủ lực của nông nghiệp để nâng cao giá trị về kinh tế. Khuyến khích phát triển công nghiệp chế biến và công nghiệp hỗ trợ cũng như làng nghề trong nông nghiệp, nông thôn. Đặc biệt, cần chú trọng đến vai trò của địa phương, của các cấp tỉnh, huyện, xã trong thực hiện xây dựng nông thôn mới gắn với tái cơ cấu nông nghiệp. Vì rằng, Trung ương cho chủ trương, cơ chế, nhưng không thể làm thay địa phương, cơ sở, ĐB Võ Kim Cự chỉ rõ.
Còn theo ĐB Nguyễn Ngọc Phương, Quốc hội, Chính phủ cần quan tâm hơn nữa đến việc tuyên truyền và không đánh đồng tiêu chí chung trong xây dựng nông thôn mới cho các vùng miền, địa phương trên cả nước. Bởi lẽ, mỗi vùng miền có điều kiện, đặc điểm riêng nên tiêu chí cũng phải khác nhau. Quốc hội, Chính phủ cũng cần có chính sách hỗ trợ nguồn lực cho những vùng có khó khăn, vùng thường bị thiên tai, bão lũ… Có chính sách hỗ trợ, khuyến khích liên kết vùng, đẩy mạnh việc tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa cho nông dân…
Nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp trong phát triển nông nghiệp, ĐB Nguyễn Tuấn Anh cho rằng, trong giai đoạn tới phải tập trung tạo ra năng lực phát triển tốt cho nông nghiệp theo hai tuyến, gồm chủ thể nông nghiệp và năng lực cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp chủ lực của mỗi địa phương. Chủ thể mới chính là doanh nghiệp. Doanh nghiệp liên kết với nông dân với sự hỗ trợ, khuyến khích của nhà nước - nhà khoa học sẽ làm nên cấu trúc mới của chủ thể nông nghiệp, tạo ra mối liên hệ, gắn kết giữa nhà nông - nhà khoa học - nhà nước - doanh nghiệp. Thực tế cho thấy, không có doanh nghiệp dẫn dắt sẽ không phát triển được nông nghiệp theo hướng kinh doanh thị trường mới, hướng đến sản phẩm chất lượng cao, khối lượng lớn…Thực tế cho thấy, hiện đang có nhiều yếu tố cản trở doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, liên kết thị trường bền vững với nông dân, như cản trở về đất đai, thủ tục thiết lập, thiếu các khuyến khích đầu tư, ứng dụng công nghệ phù hợp… Trong xây dựng nông thôn mới, có nơi mới tập trung xây nhà văn hóa, chợ, hay dựng cổng chào hoành tráng… Cho rằng, đây chính là những nút thắt trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn vừa qua, ĐB Nguyễn Tuấn Anh đề nghị, việc xây dựng nông thôn mới giai đoạn tới cần rà soát, điều chỉnh mục tiêu, tập trung cao độ để giải quyết cho được những nút thắt hạn chế nêu trên. Có như vậy, Chương trình xây dựng nông thôn mới gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp mới đạt những kết quả thiết thực, tạo sự chuyển biến thật sự trong đời sống nông dân và sản xuất nông nghiệp.
 
Tin: Hà An 
Nguồn http://daibieunhandan.vn/default.aspx?tabid=73&NewsId=381013

Liên kết website